Miljoenenclaim op
megacontainerschip ‘Ever Given’:
wie gaan de kosten betalen?

Tekst door: Floris Meinardi & Nina van Klooster

LEES VERDER

Een week lang was de wereld getuige van de blokkade van het Suezkanaal door het gestrande containerschip ‘Ever Given’. Door de inspanningen van onder meer het Nederlandse baggerbedrijf Boskalis werd na een spannende week het gigantische schip met circa 18.000 containers aan boord vlotgetrokken. In de nasleep van het incident poogt  de scheepseigenaar via de averij-grosse regeling gemaakte kosten om te slaan op alle belanghebbenden bij het ‘maritieme avontuur’.1 In dit artikel zullen wij vanuit een historisch perspectief uitleggen wat averij-grosse inhoudt en wat de betekenis hiervan is voor de gebeurtenissen in het Suez-kanaal.

 

Definitie en historie averij-grosse

Het zeevervoer is een risicovolle aangelegenheid. Gedurende de zeereis kunnen verschillende gevaren zich voordoen, waarvoor het maken van kosten en opofferingen soms noodzakelijk is. Zo kan het schip stranden, in brand vliegen, in een storm geraken en een noodhaven moeten opzoeken. Mogelijk zal er zelfs losgeld betaald moeten worden aan strijdlustige piraten.2 In al deze situaties zullen kosten en opofferingen moeten worden gemaakt in het gemeenschappelijk belang. Door middel van de averij-grosse regeling kunnen onder bepaalde omstandigheden kosten verdeeld worden over alle partijen die een belang hebben bij het vervoer.

Samengevat is een averij-grosse regeling een omslagstelsel in het maritieme recht voor kosten en opofferingen die opzettelijk en redelijkerwijs zijn gemaakt in het gemeenschappelijke belang van schip en lading ter redding van het schip uit gevaar.3 De omslag geschiedt naar rato van het aandeel van de belanghebbenden bij het ‘gemeenschappelijk avontuur’. Het averij-grosse leerstuk heeft wortels in het Romeinse recht. Het Romeinse recht kende in de Rhodische wet namelijk een regeling over het werpen van lading.4 In Digesten wordt de Rhodische wet als volgt omschreven:

“Door de Rhodische wet wordt bepaald dat, wanneer men om een schip lichter te maken tot het overboord werpen van lading is overgegaan, door een omslag over alle betrokkenen vergoed moet worden wat ten behoeve van allen is prijsgegeven.” 5

De grondslag voor deze regeling is gelegen in de billijkheid:6

“Het is immers volkomen billijk dat het nadeel mede gedragen wordt door degenen die dankzij het feit dat de zaken van anderen verloren zijn gegaan bereikt hebben dat hun eigen waren behouden bleven.”7

Aangezien er (zelfs in de Romeinse tijd) veel partijen betrokken waren bij het vervoer per schip was de scheepseigenaar als ‘spin in het web’ de aangewezen persoon om de omslag te laten plaatsvinden.8 Op deze manier deelt iedere betrokken partij in de kosten die in het gemeenschappelijk belang zijn gemaakt.

 

Averij-grosse tegenwoordig

Het oude Romeinse leerstuk van averij-grosse is nog steeds relevant. De aard van averij-grosse situaties is wel veranderd. Het klassieke voorbeeld, de werping van de lading, komt tegenwoordig minder voor. Thans gaat het vaak om branden aan boord van schepen die geblust moeten worden, schepen met motorproblemen die naar een noodhaven worden gesleept om daar te worden gerepareerd en gestrande schepen die moeten worden vlotgetrokken.9

De rechtsgrond voor averij-grosse vorderingen zijn in veruit de meeste gevallen de York-Antwerp Rules (hierna: de YAR). Dit is een set standaardvoorwaarden die in vrijwel alle vervoersovereenkomsten is opgenomen.10 Om deze reden zal de juridische analyse in dit artikel gebaseerd worden op de meest recente versie van de YAR: de YAR 2016.

 

Welke kosten komen voor averij-grosse in aanmerking?

Het recente incident op het Suez-kanaal laat zien dat er verschillende schadeposten zich kunnen voordoen tijdens het zeevervoer.  Zo zijn er kosten gemaakt voor de reddingsoperatie van het gestrande schip, hebben verschillende partijen schade opgelopen als gevolg van de vertraging en heeft de Suez Canal Authority (hierna: SCA) een schadeclaim van – naar verluidt – liefst zeshonderd miljoen ingediend bij de scheepseigenaar vanwege misgelopen belastingheffingen.11 Niet al deze kosten komen onder de YAR 2016 voor vergoeding in aanmerking.

Rule A sub 1 maakt duidelijk dat alleen de kosten die gemaakt zijn voor het behoud van schip en lading tegen een gemeenschappelijk gevaar. Rule C sub 1 beslist vervolgens dat alleen kosten die in een direct verband staan met de averij-grosse handeling voor vergoeding in aanmerking komen. Vervolgens bepaalt Regel C lid 3 dat overliggeld, marktverlies, vertragingsschade en andere indirecte schadeposten onder geen beding voor averij-grosse in aanmerking komen.

In het geval van de Ever Given betekent dat enkel de kosten die in een direct verband staan met de redding van het gestrande schip (mits er wordt vastgesteld dat er sprake was van een gevaarssituatie). Dat zijn dus de kosten die zijn gemaakt tijdens de reddingsoperatie van het schip, bijvoorbeeld de factuur van Boskalis kan worden omgeslagen op alle betrokken partijen. De YAR 2016 is volkomen helder over vertragingsschade en andere indirecte schade: die komen niet voor averij-grosse in aanmerking. De vordering van de SCA en vorderingen tot vergoeding van vertragingsschade kunnen dus niet worden omgeslagen via de averij-grosse regeling.

 

Dispacheur en de berekening van de bijdrage

De berekening en verdeling van de kosten wordt gedaan door een dispacheur.12  De dispacheur maakt de berekening doorgaans op basis van de York-Antwerp Rules (hierna: YAR). Deze regels zijn –zoals gezegd – uitgegroeid tot de wereldwijde standaardvoorwaarden voor de berekening en verdeling van de averij-grosse posten en zijn van toepassing op de meeste vervoersovereenkomsten.13 Daarnaast zijn er ook andere wetten van toepassing om zo de regeling compleet te maken, doordat bijvoorbeeld andere partijen die kosten gemaakt hebben ook recht hebben op een vergoeding van verliezen of gemaakte kosten.14

Meestal kan er verweer gevoerd worden tegen partijen die een averij-grosse bijdrage vorderen. Het uiteindelijke oordeel over de verschuldigdheid van een averij-grosse bijdrage is aan de rechter.15 Vaak wordt er zekerheid gevraagd voor een later te betalen bijdrage. De zekerheid wordt gesteld in een zogenaamd zekerheidsformulier dat de average bond en average guarantee omvat. De average bond is de verklaring van de ladingbelanghebbende aan de dispacheur in verband met de waarde van de vervoerde goederen en de verbintenis om de verschuldigde sommen te betalen. Indien goederen verzekerd zijn, zullen de verzekeraars een average guarantee ondertekenen waarin ze zich garant stellen voor de terugbetaling van de bijdragen in de averij-grosse. De average bond en de average guarantee zijn dus essentieel voor de uiteindelijke uitkomst van de zaak.16

Kort samengevat zijn degene die allemaal bijdragen aan de kostenpost alle belanghebbende bij het maritieme avontuur. Dat wil zeggen de belanghebbenden bij de lading, bij de bunkers en de scheepseigenaar zelf.17

De schade die zij moeten betalen, hangt dus af van de uitgebreide berekening en verdeling door de dispacheur. Maar de belangrijkste vraag die positief beantwoord moet worden, voordat er überhaupt een uitgebreide berekening en verdeling door de dispacheur wordt gemaakt, is de vraag of er sprake is van een gevaarsituatie. Daarvoor moet er gekeken worden naar maatregelen die genomen zijn om het schip te redden.18 Er moet een reëel gevaar bestaan dat het schip en haar lading verloren zouden gaan indien deze buitengewone offers of uitgaven niet waren gedaan. Ten slotte moet er ook een nuttig gevolg zijn. Met andere woorden: door de uitgaven die gedaan zijn om het schip vrij te krijgen, moet de lading zijn gered.

In het geval van de Ever Given kan er gezegd worden dat we eerder nog nooit zoiets hebben meegemaakt; een stranding in het Suezkanaal en vervolgens het vasthouden van het schip door de autoriteiten. Wat de situatie extra complex maakt is dat er ruim 18.000 containers aan boord zijn van de Ever Given. Dit betekent dat er ontzettend veel betrokken partijen zijn. Zij hebben allemaal een financieel belang bij de redding van de lading. Geconcludeerd kan worden dat er zeker sprake is van een gevaarsituatie. De kosten die gemaakt zijn in het belang van het vrijmaken van het schip dienen een doel waarin vele belangen verstrengeld zijn.19

‘De vordering van de SCA en vorderingen tot vergoeding van vertragingsschade kunnen dus niet worden omgeslagen via de averij-grosse regeling.’ 

General average bond

In veel gevallen hebben de ladingbelanghebbende hun vervoerde goederen al wel in ontvangst mogen nemen. In ruil voor deze aflevering zullen zij de General average bond van de kapitein moeten ondertekenen. Dit is een verklaring van de ladingbelanghebbende aan de dispacheur in verband met de waarde van de vervoerde goederen en de verbintenis om in geval van averij-grosse de verschuldigde sommen te betalen. De dispacheur zal via een ingevuld formulier door de ladingbelanghebbende gedetailleerde informatie opvragen over de lading en de factuurwaarde. De dispacheur zal vervolgens proberen voldoende financiële zekerheid te bedingen van alle belanghebbenden, zodat de bijdragen later ook effectief geïnd kunnen worden. Hierbij dient een onderscheid gemaakt te worden tussen verzekerde en onverzekerde lading. Er zal namelijk een cash deposit uitgevaardigd worden aan ladingbelanghebbende die hun lading niet verzekerd hebben. Indien de goederen wel verzekerd zijn, zullen de verzekeraars een General average guarantee ondertekenen waarin ze zich garant stellen voor de terugbetaling van de bijdragen in de gemene averij.20

 

Conclusie

In dit artikel is duidelijk geworden dat het averij-grosse een juridisch monument is met een lange geschiedenis die terug te voeren is naar de Romeinse tijd. De averij-grosse is kort samengevat een verdeelsleutel voor kosten die in het gemeenschappelijk belang zijn gemaakt ter redding van schip en lading uit een gevaarssituatie. De huidige averij-grosse regeling wordt in de meeste gevallen beheerst door de YAR 2016. In dit artikel is de averij-grosse regeling uit de YAR toegepast op de stranding van de Ever Given. Geconstateerd is dat er momenteel nog veel onduidelijk is, aangezien de gevolgen voor de verschillende partijen afhankelijk is van de gemaakt contractuele afspraken en de toepasselijke rechtsstelsels. Er gaat hier vrijwel zeker nog veel over geprocedeerd worden. Daardoor kan het zo zijn dat straks gaat blijken dat er in bepaalde situaties wel de mogelijkheid is om de schade te verhalen en in andere situaties niet. Het ligt echter in de lijn der verwachting dat de kosten die zijn gemaakt bij de reddingsoperatie van het gestrande schip voor averij-grosse in aanmerking komen. De vordering die de SCA heeft op de scheepseigenaar uit hoofde van misgelopen belastinginkomsten en vorderingen uit vertragingsschade staan niet in een direct verband tot de redding van het schip en de lading uit een gevaarssituatie en kunnen daarom niet via averij-grosse worden omgeslagen.

De omslag van de averij-grosse kosten worden aangesteld door een dispacheur, die gespecialiseerd is in het verdelen en berekenen van de averij-grosse kosten. De dispacheur zal de belanghebbenden in het maritieme avontuur vragen om een General average bond. Vervolgens zal hij zekerheid van verhaal vragen via een cash deposit voor onverzekerde lading en een General average guarantee voor verzekerde lading. In het geval van de Ever Given zijn er honderden belanghebbenden en zal er een heel circus moeten worden opgetuigd om verhaal te krijgen voor de averij-grosse vordering. Dit zal ook afhangen van welke averij-grosse kosten er worden gevorderd en hoe hoog de vordering zal zijn. Het zal in ieder geval nog lang gaan duren voordat alles is uitgeprocedeerd en er duidelijkheid is.

Nina van Klooster (20) is een rechtenstudente aan de UU. Haar interesse ligt vooral in het privaatrecht, daarom heeft zij ook voor het notariële traject gekozen. Momenteel volgt zij de minor ‘Recht, Innovatie en Technologie’ aan de UU.  

Reageren?
Mail naar: juncto@jsvu.nl

Floris Meinardi (22) hoopt na het behalen van zijn bachelor Bestuurs- en Organisatiewetenschap dit jaar de bachelor Rechtsgeleerdheid in de wacht te slepen. Floris liep stage op een advocatenkantoor in Amsterdam en wordt enthousiast van het privaatrecht en rechtsfilosofie. Naast zijn studie sport hij graag en ook een museumbezoekje mag niet ontbreken.  

Reageren?
Mail naar: juncto@jsvu.nl

Voetnoten

1 ‘Miljoenenschade voor Suez-stremming: Wie gaat dat betalen?’ in: RTL Nieuws, 11-5-2021, geraadpleegd via https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5230072/ever-given-zeerecht-goederen-egypte-verzekering-averij-grosse-schade 

 

2  Zie bijv. Hof ‘s-Gravenhage 1 december 2009, ECLI:NL:GHSGR:2009:BL2811 (Lehmann Timber)
                                                                       

3 J. Kruit, ‘General average – general principle plus varying practical application equals uniformity?’ The Journal of International Maritime Law 2015 (nr. 21), p. 191.

 

4 F. Brandsma, ‘De Rhodische zeewet: te land en ter zee, niet in de lucht. De averij-grosse regeling en haar historische wortels’, in: Ars Aequi  juni 2017, p. 546. 

 

5 Digesten 14,2,2pr. 

 

6 F. Brandsma, ‘De Rhodische zeewet: te land en ter zee, niet in de lucht. De averij-grosse regeling en haar historische wortels’, in: Ars Aequi  juni 2017, p. 546. 

 

7 Digesten 14,2,2pr. i.f.

 

8 J. Kruit, ‘(New) York-Antwerp Rules 2016 – een uitonderhandeld compromis’, Tijdschrift Vervoer & Recht 2016-3.

9  J. Kruit, ‘(New) York-Antwerp Rules 2016 – een uitonderhandeld compromis’, Tijdschrift Vervoer & Recht 2016-3, p. 77.

10 J. Kruit en V. Pool, ‘Averij-grosse’, https://www.vantraa.nl/nl/praktijk/onze-praktijk/transport-logistiek/averij-grosse/.

11 N. Savvides, ‘Suez Canal Authority and insurers close to a deal over Ever Given compensation’, in: The Loadster 21 juni 2021. URL: https://theloadstar.com/suez-canal-authority-and-insurers-close-to-a-deal-on-ever-given-compensation/

12 J. Kruit, ‘(New) York-Antwerp Rules 2016 – een uitonderhandeld compromis’, Tijdschrift Vervoer & Recht 2016-3, p. 77.

13 J. Kruit, ‘(New) York-Antwerp Rules 2016 – een uitonderhandeld compromis’, Tijdschrift Vervoer & Recht 2016-3, p. 77.

14 J. Kruit en V. Pool, ‘Averij-grosse’, https://www.vantraa.nl/nl/praktijk/onze-praktijk/transport-logistiek/averij-grosse/.

15 J. Kruit en V. Pool, ‘Averij-grosse’, https://www.vantraa.nl/nl/praktijk/onze-praktijk/transport-logistiek/averij-grosse/.

15 J. Haentjens, ‘De impact van de Ever Given op transportverzekeringen’, https://www.verheyen.be/nl/ever-given 1 april 2021.

17 J. Kruit en A. Veenstra, ‘Averij-grosse Ever Given: wie betaalt de schade?’, (video), NT TV 2021 https://www.nt.nl/scheepvaart/2021/04/16/averij-grosse-ever-given-wie-betaalt-de-schade-nt-tv/.

18 J. Kruit en A. Veenstra, ‘Averij-grosse Ever Given: wie betaalt de schade?’, (video), NT TV 2021 https://www.nt.nl/scheepvaart/2021/04/16/averij-grosse-ever-given-wie-betaalt-de-schade-nt-tv/.

19 J. Haentjens, ‘De impact van de Ever Given op transportverzekeringen’, https://www.verheyen.be/nl/ever-given 1 april 2021.

20 J. Haentjens, ‘De impact van de Ever Given op transportverzekeringen’, https://www.verheyen.be/nl/ever-given 1 april 2021.

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up