Wet franchise: een korte schets van de huidige stand van zaken

Tekst door: Nevengi Dankerlui

‘De wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de invoering van regels omtrent de franchiseovereenkomst’.1

De Wet franchise kan naar de huidige stand van zaken gezien worden als een actuele aangelegenheid. Op 16 juni werd de Wet franchise aangenomen door de Tweede Kamer der Staten-Generaal (hierna: Tweede Kamer). Het is recentelijk ook door de Eerste Kamer der Staten-Generaal (hierna: Eerste Kamer) als hamerstuk afgedaan. Het wetsvoorstel werd door de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de minister voor Rechtsbescherming ingediend.2 De franchisesector kampt met verschillende problemen. De grootste moeilijkheid is de ongelijkwaardigheid in de relatie tussen de franchise partijen.3 Het doel van de Wet franchise is om de betrekking tussen de franchise partijen meer in balans te brengen. Het gaat hierbij dan ook om een betere en eerlijke samenwerking tussen partijen.4 Alvorens wordt ingegaan op het formele wetgevingsproces, zal eerst duidelijk gemaakt moeten wat franchise, als facet van het handelsrecht, precies inhoudt en wat bedoeld wordt met een franchiseovereenkomst.

De uiteenzetting van het begrip

De Memorie van Toelichting duidt het begrip ‘franchise’ al in de inleiding. Onder franchise wordt begrepen ‘een systeem voor de afzet van goederen of diensten, gebaseerd op een hechte en voortdurende samenwerking tussen juridisch en financieel zelfstandige en onafhankelijke ondernemingen: de franchisegever en zijn individuele franchisenemer(s).’5 Hieruit kan worden opgemaakt dat er twee of meer partijen aan zet zijn. Hetgeen typerend is voor de overeenkomst. De franchisegever is de partij die de goederen of diensten verkoopt en de franchisenemer is de partij die de goederen of diensten koopt. Opvallend is dat het bij franchise moet gaan om een zekere mate van autonomie van zowel juridische als financiële ondernemingen. Bovendien moet het bij franchise gaan om een bepaalde duur. Niet te verwarren met de duurovereenkomst, dat een verplichting is tussen partijen tot het verrichten van bepaalde prestaties die niet eenmalig van kracht zijn.6 Je hebt dus voortdurend de plicht om prestaties te verrichten. Niet is vereist dat er (ver)koop van goederen of diensten plaatsvindt. Hoewel dit niet expliciet in de definitie naar voren komt, gaat het bij een franchiseovereenkomst om een exploitatie van de franchisenemer in de handelsnaam van of volgens het concept van de franchisegever.7 Een alledaags voorbeeld van een franchise is de Albert Heijn. Deze supermarkt behoort tot Ahold, maar heeft ook franchisenemers, zoals Bun.8

‘een systeem voor de afzet van goederen of diensten, gebaseerd op een hechte en voortdurende samenwerking tussen juridisch en financieel zelfstandige en onafhankelijke ondernemingen: de franchisegever en zijn individuele franchisenemer(s).’

‘De franchiseregeling wordt gepositioneerd in de zestiende titel van Boek 7 met de corresponderende artikelen 7:911-7:922 BW.’

 

De definitie krachtens huidig recht

Uiteindelijk komen we uit bij de huidige regeling van de natuurlijke verbintenis. De natuurlijke verbintenis wordt in ons rechtssysteem geregeld in Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Ze vindt haar definitie in art. 6:3 BW. Hetgeen typerend is voor de natuurlijke verbintenis is dat deze rechtens niet-afdwingbaar is. Behalve dit kenmerk ondervindt de natuurlijke verbintenis wel dezelfde rechtsgevolgen als de civiele verbintenis(sen).6 Ons Burgerlijk Wetboek kent op twee verschillende manieren een natuurlijke verbintenis toe. De eerste is wanneer de wet aangeeft dat een verbintenis niet-afdwingbaar is (lid 2 sub a). De tweede categorie is die van de ‘dringende morele verplichting’, die geïntroduceerd werd in het Goudse bouwmeester arrest en nu gecodificeerd is in sub b van het tweede lid. Verder geven de artikelen 6:4 en 6:5 BW nog aanvullende informatie met betrekking tot de natuurlijke verbintenis. Het eerste artikel is een soort schakelbepaling. Het geeft aan dat – voor zover niet wordt afgeweken – de overige bepalingen omtrent de verbintenissen ook van toepassing zijn voor de natuurlijke verbintenis. Het laatstgenoemde artikel geeft de mogelijkheid om een natuurlijke verbintenis om te zetten naar een rechtens afdwingbare verbintenis.

De uitwerking van de dringende morele verplichting: een kijkje in het artikelsgewijs commentaar

Voorop moet worden gesteld dat niet elke morele verplichting een natuurlijke verbintenis oplevert. Uitsluitend dringende morele verplichtingen kunnen dit bewerkstelligen. Het vaststellen van een dringende morele verplichting kan niet naar algemene maatstaven. Er is sprake van een vloeiende grens tussen dringende morele verplichtingen enerzijds en niet-dringende morele verplichtingen anderzijds. Er kan dus niet gesproken worden van een A tot Z stappenplan tot vaststelling van zo een dringende verplichting.7  De oorspronkelijke maatstaf werd door de Belastingkamer van de Hoge Raad gehanteerd. Er werd naar voren gebracht dat, ondanks dit misschien niet voor de hand liggend is, een subjectieve maatstaf, niet voldoende is om aan deze dringende morele verplichting te voldoen. Er moet een objectieve maatstaf worden gehanteerd. Daarbij moet er zowel aan de passieve kant als aan de actieve kant sprake zijn van dringendheid, oftewel zowel de schuld als de aanspraak moet dringend zijn. Dit wordt het aanspraakcriterium genoemd. Dit criterium is, naar aanleiding van het bovenstaande, als volgt te formuleren: “dat een op moraal of fatsoen rustende verplichting eerst dán als een natuurlijke verbintenis kan worden beschouwd, indien de omstandigheden van het geval en de verhouding van de daarbij betrokken personen de nakoming daarvan zó dringend maken, dat degene, tegenover wie zulk een verplichting bestaat, die nakoming als de vervulling van een hem toekomende, zij het in rechte niet afdwingbare prestatie mag beschouwen.”8

Dit criterium was in zijn geheel in het ontwerp-BW opgenomen, maar kan nergens als zodanig teruggevonden worden in het huidige BW. Dit criterium is namelijk in de periode tussen het ontwerp-BW en het huidige BW aangepast. De grootste wijziging vond plaats aan de actieve kant van het aanspraakcriterium. Het enkele feit dat er een verplichting bestond waar een aanspraak tegenover stond, kon niet meer als houdbaar worden geacht. Door de wijziging werd de maatschappelijke opvatting toegevoegd als maatstaf. Op grond hiervan wordt de tegemoetkomende prestatie beoordeeld. Het gaat hier wederom niet om algemene opvattingen. De rechter heeft een zekere vrijheid in het toetsen van de opvattingen in bepaalde omstandigheden.9

‘Op 16 juni 2020 werd er over het wetsvoorstel gestemd. Deze stemronde leidde uiteindelijk tot het aannemen van de Wet franchise.’

‘Deze keuze wordt niet verder toegelicht in de eindtekst of in andere Kamerstukken, zoals de memorie van toelichting.’

Plaatsbepaling: de plek op de ladder

Boek 7 van het Burgerlijke Wetboek (hierna: BW) regelt de bijzondere overeenkomst. Denk hier onder meer aan de koopovereenkomst, de schenking, huur en pacht, respectievelijk Titels 1, 3, 4 en 5 BW. De franchiseregeling wordt gepositioneerd in de zestiende titel van Boek 7 met de corresponderende artikelen 7:911-7:922 BW.9 De inwerkingtreding van de Wet franchise zal per koninklijk besluit (lees: besluit van de regering) op een nader bepaald tijdstip worden gegeven. Dit kan volgens de eindtekst per artikel of onderdeel verschillen. Deze keuze wordt niet verder toegelicht in de eindtekst of in andere Kamerstukken, zoals de memorie van toelichting.

Het wetgevingsproces: een tijdlijn van belangrijke data

Het formele wetgevingsproces (tot aan de Tweede Kamer) heeft in het geheel iets langer dan vier maanden geduurd. Op 10 februari 2020 werd het wetsvoorstel ingediend. Op 12 maart 2020, een kleine maand later, werd een verslag ingebracht. Dat verslag bevatte onder andere de gedachtegang van de Tweede Kamerleden, de beweegredenen en de hoofdlijnen van het wetsvoorstel. Onder deze hoofdlijnen wordt mede verstaan, de franchiserelatie, de informatieverstrekking (art. 7:913-917 BW), overleg en instemming.10 Na het verslag en een aantal vergaderingen werden er, met uitsluiting van wijziging, twee amendementen ingediend. Het eerste amendement bevatte een verzoek tot evaluatie na inwerkingtreding van de Wet franchise. 11 In het tweede amendement werd verzocht dat niet ten nadele van de nationale franchisenemers mag worden afgeweken van de franchiseregeling. Hier werd duidelijk gemaakt dat het ‘ten nadele’ niet op dezelfde manier geldt jegens franchisenemers die internationale betrekkingen hebben.12 Op 16 juni 2020 werd er over het wetsvoorstel gestemd. Deze stemronde leidde uiteindelijk tot het aannemen van de Wet franchise (inclusief de amendementen).13

De Wet franchise: een inhoudelijke weergave

Zoals eerder al is vermeld, zal de Wet franchise zich nestelen in de artikelen 7:911 tot en met 7:922 BW. De artikelen 7:911 en 7:912 BW zijn algemene, inleidende bepalingen. Deze bevatten onder andere de definitie van de franchiseovereenkomst en andere definities. De artikelen 7:913-917 BW bevat de informatieverstrekking. Het gaat hierbij onder meer over de verstrekking van informatie van de franchisenemer aan de franchisegever met betrekking tot zijn financiële situatie. Deze verstrekking is tijdig, toegankelijk voor toekomstige raadpleging en moet geschieden volgens hetgeen de redelijkheid en billijkheid vereist. De overige bepalingen bevatten verschillende onderwerpen, zoals de plichten van de franchisegever, het ‘ten nadele’-amendement en de inhoud van de franchiseovereenkomst.14

De zet van de Eerste Kamer

De Eerste Kamer heeft de Wet franchise als hamerstuk afgedaan. Deze afdoening vond plaats op 30 juni. Bij een hamerstuk wordt geen woord gevoerd tijdens de plenaire vergadering. Bovendien wordt bij een hamerstuk het wetsvoorstel aangenomen zonder daarover te stemmen.15

Door de aanname in zowel de Tweede als de Eerste Kamer kan voorzichtig gezegd worden dat de toekomst er voor de Wet franchise rooskleurig uitziet. Hoe de franchiseregeling in de praktijk eruit zal zien is ten tijde van het schrijven nog lastig in te schatten. Zal het doel van de Wet franchise verwezenlijkt worden? Alleen de tijd zal het leren.

Nevengi Dankerlui (20) is tweedejaars bachelorstudent rechtsgeleerdheid. Ze was vorig jaar lid van de redactiecommissie. Dit jaar is zij hoofdredacteur bij de Juncto. Haar interesse ligt bij meerdere gebieden, zoals internationaal recht en privaatrecht. Buiten haar studie om houdt ze van sporten, lezen en films kijken.

Reageren? Stuur een mail naar: juncto@jsvu.nl

Voetnoten

1.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 2, p. 1.

2.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 2, p. 6.

3.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 3 (MvT).

4.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 16 (MvT).

5.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 1 (MvT).

6.  C.H. Sieburgh, Mr. C. Assers Handleiding tot de beoefening van het Nederlands Burgerlijk Recht. 6. Verbintenissenrecht. Deel III. Algemeen overeenkomstenrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2018.

7.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 1 (MvT).

8.  ‘franchisen bij Albert Heijn’, denationalefranchisegids.nl. Te raadplegen op: https://denationalefranchisegids.nl/alle-franchises/food/supermarkt/albert-heijn/; ‘onze supermarkten’, bun.nl. Te raadplegen op: https://www.bun.nl/supermarkten

9.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 3, p. 7 (MvT).

10.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 5, p. 4-8.

11.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 13.

12.  Kamerstukken II 2019/20, 35392, nr. 11, p. 1.

13.  De Nationale Franchise Gids, ‘De Tweede Kamer stemt in met Wet Franchise’, denationalefranchisegids.nl, 16 juni 2020. Te raadplegen op: https://denationalefranchisegids.nl/franchisenieuws/wetsvoorstel-franchise-gesteund-vanuit-de-tweede-kamer/

14.  Wetsvoorstel Wet franchise (Kamerstukken II 2019-20, 35392).

15. ‘Hamerstuk’, eerstekamer.nl. Te raadplegen op: https://www.eerstekamer.nl/begrip/hamerstuk

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up