De Mensenrechtenraad een nobel concept, maar voor velen laat de uitwerking te wensen over

Tekst door: Juliette Wassenberg

LEES VERDER

Recent heeft de mensenrechtenraad van de VN bedrijven die zakendoen in het gebied waar conflict is tussen Israël en Palestina op een lijst gezet. Hiermee wil de raad het signaal afgeven dat dit in strijd is met internationaal recht.1

De Verenigde Naties heeft verschillende organen. Een van die organen is de VN-Mensenrechtenraad (hierna: Mensenrechtenraad). Dit orgaan richt zich, zoals de naam al doet vermoeden, op de bescherming van mensenrechten wereldwijd en op het adresseren van inbreuk op die rechten. In dit artikel wordt ingegaan op de historie van de Mensenrechtenraad, de functie ervan, Nederland in de Mensenrechtenraad en kritiek op de raad.

Geschiedenis

De Mensenrechtenraad volgde in 2006 de VN-Commissie Mensenrechten op. Dit was een commissie van de VN-raad voor economische en sociale rechten, daterend uit 1946.2 De Commissie Mensenrechten werd opgeheven omdat er te veel landen in zaten die zelf mensenrechten schonden.3

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties creëerde de Mensenrechtenraad. Hierbij besloot de Algemene Vergadering dat vijf jaar na ontstaan het werk en functioneren van de raad herzien moesten worden. De eerste vergadering vond plaats van 19 tot 30 juli 2006.4

Een jaar later, in 2007, kwam de Mensenrechtenraad met een besluit over zijn institutionele opbouw. Hierin staan onder meer de Universele Periodieke Herziening, de agenda van de Mensenrechtenraad en het secretariaat genoemd.5

Functie en onderdelen

De Mensenrechtenraad ziet dus voornamelijk toe op de naleving van mensenrechten in landen die bij de Verenigde Naties zijn aangesloten. Dit doet hij onder andere door de ontwerpteksten van verdragen en verklaringen te bespreken. De raad kan hiervoor speciale rapporteurs, deskundigen en werkgroepen aanstellen.6 De raad vergadert drie keer per jaar. Tijdens de Universele Periodieke Herziening worden de mensenrechtenrapporten bekeken van alle VN-leden en krijgen de leden de kans om te vertellen wat ze hebben gedaan om mensenrechten te verbeteren.7

Het Bureau van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten werd ingesteld in 1993. De Hoge Commissaris geeft leiding aan het Centrum voor Mensenrechten en voert besluiten uit van de Mensenrechtenraad.

De functie van het secretariaat wordt vervuld door het Centrum voor Mensenrechten. Het verzamelt gegevens, bijvoorbeeld voor de speciale rapporteurs. Ook heeft het een eigen taak in het organiseren van seminars en cursussen.8

Sinds 1 september 2018 wordt het Centrum voor Mensenrechten geleid door Hoge Commissaris Michelle Bachelet uit Chili9 – van 1977 tot 1982 was dit een Nederlander, Theo van Boven, als directeur van het Centrum voor Mensenrechten.10

Nederland in de raad

De Mensenrechtenraad bestaat uit 47 landen, verdeeld over de hele wereld. Deze landen worden bij toerbeurt gekozen, waarbij de verdeling van het aantal landen per regio vaststaat: 13 uit Afrika, 13 uit Azië, 6 uit Oost-Europa, 8 uit Latijns-Amerika en 7 uit `West-Europa en overige’. In 2006 en 2015 tot en met 2017 maakte Nederland deel uit van de Mensenrechtenraad.11 Sinds 1 januari 2020, en tot en met 2022, bezit Nederland opnieuw een zetel in de raad.12 Daarvoor was Nederland (niet-stemgerechtigd) waarnemer.13

Landen die `de hoogste normen van bevordering en bescherming van mensenrechten naleven’ kunnen worden gekozen. Desondanks kwamen ook landen als China, Saudi-Arabië, Syrië en Rusland in de raad14; landen die erom bekend staan dat ze het niet heel nauw nemen als het aankomt op de naleving van mensenrechten.15,16 Bovendien werd tegelijkertijd met Nederland Venezuela lid.17

Kritiek

De president van Venezuela, Maduro, wordt beschuldigd van corruptie, schending van mensenrechten en van verkiezingsfraude. Hierom erkennen al meer dan vijftig landen zijn regering niet meer.18

Een reden van kritiek is dan ook dat deze landen, met een slechte reputatie op het gebied van mensenrechten, wel lid zijn van de Mensenrechtenraad. Dit was reden voor de Verenigde Staten om de raad uit te stappen. Trump: ‘Het is beschamend voor de Verenigde Naties dat regeringen met zulke slechte mensenrechtenreputatie zitting hebben in de Mensenrechtenraad.’ Meer specifiek was voor de VS het anti-Israël beleid de reden om uit de raad te stappen. ‘Sinds de oprichting zijn er meer resoluties geweest die Israël veroordelen, dan resoluties tegen alle andere landen in de wereld samen.19 Sterker nog, de kritiek op Israël is zo voortdurend, dat de situatie omtrent Israël standaard op de  agenda staat, als ‘Punt 7’.20

Ook in Nederland wordt het functioneren van de Mensenrechtenraad betwist. Zo liet minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken weten dat hij de uitspraken van de raad ‘vaak niet gebalanceerd’ vindt. Daarnaast vindt minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking dat de raad zijn prioriteiten niet altijd op orde heeft.21

Bovendien erkennen de Europese Unie en Amnesty International dat de raad niet altijd even goed functioneert.22

Slot

De VN, en daarmee organen van de VN als de Mensenrechtenraad, is nu eenmaal een organisatie waarin alle landen ter wereld met elkaar praten. Ze moeten er dan zo goed mogelijk uit zien te komen, wat niet zonder slag of stoot gaat. Perfect zal het dan ook niet gaan.23

Henry Cabot Lodge Jr. (in 1953-1960 de Amerikaanse vertegenwoordiger bij de VN) vatte het mooi samen: ‘De Verenigde Naties zijn gemaakt om te zorgen dat we niet in de hel komen, niet om ons naar de hemel te brengen.’24

‘Trump: ‘Het is beschamend voor de Verenigde Naties dat regeringen met zulke slechte mensenrechtenreputatie zitting hebben in de Mensenrechtenraad.’ 

Juliette Wassenberg (20) is tweedejaars student rechtsgeleerdheid. Naast haar studie is ze lid van studentenvereniging Biton. Ze was vorig jaar lid van de redactiecommissie van de JSVU en is nu ook redacteur bij Biton. Strafrecht en internationaal recht vindt ze erg interessant.  

Reageren?
Mail naar: juncto@jsvu.nl

Voetnoten

1. C. Vos, ‘VN zet bedrijven die zaken doen in bezet gebied Israël op lijst’, de Volkskrant 12 februari 2020.

2. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

3. G. Moes, ‘Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?’, Trouw 20 juni 2018.

4. ‘Welcome to the Human Rights Council’, ohchr.org

5. ‘Welcome to the Human Rights Council’, ohchr.org

6. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

7. ‘UN criticised over new human rights council members’, bbc.com

8. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

9. J. Leijten, ‘Chileense Bachelet nieuwe VN-chef mensenrechten’, NRC 10 augustus 2018.

10. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

11. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

12. D. Van Unen, ‘Nederland opnieuw lid van VN-Mensenrechtenraad’, NRC 17 oktober 2019.

13. ‘Nederland kandidaat voor VN-Mensenrechtenraad’, rijksoverheid.nl

14. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

15. ‘Wat je moet weten over de situatie van de Oeigoeren’, amnesty.nl

16. ‘Saudi-Arabië’, amnesty.nl

17. D. Van Unen, ‘Nederland opnieuw lid van VN-Mensenrechtenraad’, NRC 17 oktober 2019.

18. D. Van Unen, ‘Nederland opnieuw lid van VN-Mensenrechtenraad’, NRC 17 oktober 2019.

19. ‘VS stappen uit ‘hypocriete’ Mensenrechtenraad VN’, de Volkskrant 20 juni 2018.

20. G. Moes, ‘Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?’, Trouw 20 juni 2018.

21. D. Van Unen, ‘Nederland opnieuw lid van VN-Mensenrechtenraad’, NRC 17 oktober 2019.

22. G. Moes, ‘Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?’, Trouw 20 juni 2018.

23. G. Moes, ‘Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?’, Trouw 20 juni 2018.

24. ‘VN (Verenigde Naties), Mensenrechtenraad en Hoge Commissaris voor Mensenrechten’, amnesty.nl

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up