DE EUROPESE UNIE:
OPWEG NAAR EEN DIGITALE INTERNE MARKT?

Tekst door: Paul Breithaupt

LEES VERDER

Op 29 september 2017 vond in Tallinn een Europese digitale top plaats.1 Op uitnodiging van de toenmalig Estse voorzitter van de Raad van de Europese Unie verzamelden Mark Rutte, Angela Merkel, Emmanuel Macron en hun ‘collega-regeringsleiders’ zich in de Estse hoofdstad om de digitale toekomst van de Europese Unie te bespreken. Dat deze digitale top door en in Estland is georganiseerd is geen toeval. Estland, in dit kader ook wel ‘e-Estonia’ genoemd, is een voorloper in digitalisering binnen de Europese Unie. Zo is de toegang tot internet sinds 2002 een mensenrecht in Estland en is het al sinds geruime tijd mogelijk om via je mobiel te stemmen en online contracten te ondertekenen.2 Deze digitale transformatie is in andere lidstaten nog ver te zoeken. Landen als Italië, Griekenland en Roemenië lopen ruim achter op de digitaliseringstrend.3 Mede door deze digitaliseringskloof heeft de Europese Commissie in mei 2015 een strategie gepresenteerd voor de invoering van een digitale interne markt.4 Twee jaar later, tijdens de Europese top in Tallinn, werd de balans opgemaakt. Estland en andere digitale voorlopers hebben erop aangedrongen de realisatie van de digitale interne markt zo snel mogelijk af te ronden. Na afloop van de top gaf Jüri Ratas, de Estse premier, aan dat de 28 lidstaten tot een overeenstemming zijn gekomen. Eind 2018 is de digitale interne markt voltooid. Maar hoe staat het er nu, in 2019, voor?

EUROPA WORDT STEEDS DIGITALER

De digitale revolutie waarin wij ons bevinden is misschien wel het beste zichtbaar in de Europese Unie. Door de intensieve en omvangrijke samenwerking tussen de lidstaten van de Europese Unie is er talrijk grensoverschrijdend dataverkeer, meer dan waar ook op de wereld.5 Alhoewel het bijna onmogelijk is om digitalisering in cijfers te vatten is er toch een poging gedaan door de Europese Unie met de ‘Digital Economy and Society Index’ (DESI). Deze index meet de digitale prestaties van de 28 lidstaten aan de hand van vijf factoren: connectiviteit, menselijk kapitaal, internetgebruik, integratie van digitale technologie en digitale overheidsdiensten.6 Uit de DESI 2017 blijkt dat de Europese Unie in haar geheel steeds digitaler wordt.

Wat betreft de connectiviteit blijkt dat 76% van de Europese huishoudens in 2017 toegang heeft tot snel breedbandinternet en dat voor 84% van de Europeanen mobiele 4G-diensten beschikbaar zijn. In het kader van menselijk kapitaal is noemenswaardig dat per 1000 afgestudeerde twintigers, tegenwoordig 19 digitaal gespecialiseerd zijn en dat de totale beroepsbevolking inmiddels voor 3,5% uit ICT-specialisten bestaat. Ook het internetgebruik in het algemeen is toegenomen. 79% van de Europeanen gaat minimaal eenmaal per week online, 66% koopt producten online en 63% maakt gebruik van sociale netwerken zoals WhatsApp en Facebook. Maar niet alleen de consumenten profiteren steeds meer van de mogelijkheden die het digitale dataverkeer biedt, ook steeds meer bedrijven realiseren zich dat e-commerce de handel van de toekomst is. Het aantal bedrijven dat gebruik maakt van digitale technologieën is sinds 2013 met 10% gestegen. Ten slotte zijn ook de doorgaans vrij conventionele overheidsdiensten niet achtergebleven op de digitaliseringstrend. Voor 34% van de Europeanen was het in 2017 al mogelijk om digitaal stukken in te dienen bij een regionale overheidsdienst.3 Om deze wirwar van cijfers iets overzichtelijker te maken: de digitale economie groeit maar liefst zeven keer zo hard als de ‘normale’ economie.7

DIGITALISERING IN DE EU: HINDERNISSEN EN BELEMMERINGEN

We kunnen er dus niet meer omheen: de digitale markt is de markt van de toekomst. Kleine en grote bedrijven, regionale, nationale en internationale overheden zullen de komende decennia een digitale transformatie ondergaan. De vraag is niet meer of maar wanneer. En dit is een belangrijke vraag, met name voor de Europese Unie. De industriële revolutie in de 19de eeuw heeft van Europa een wereldwijde economische koploper gemaakt. Door de huidige digitale revolutie dreigt Europa haar positie als economische koploper kwijt te raken aan andere grote economieën zoals China of de VS.8 Amerikaanse en Chinese technologiebedrijven zoals Apple, Alphabet, Alibaba en Tencent behoren tegenwoordig tot de grootste bedrijven ter wereld.9 In Europa kennen we echter maar één bedrijf dat zich kan meten met deze grootmachten, namelijk het Zweedse Spotify.

Maar niet alleen het gebrek aan grote Europese techbedrijven vertraagt de groei van de Europese digitale markt. Er zijn veel interne barrières die deze groei belemmeren. Één van deze barrières staat bekend als geoblocking. Geoblocking wordt door de Raad van de EU omschreven als “een discriminerende praktijk waarbij wordt verhinderd dat onlineklanten toegang hebben tot (de aankoop van) producten of diensten van een website in een andere lidstaat”. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Netflix die in elk land een ander aanbod van films en series hanteert, of een Ziggo Go abonnement waarvan in het buitenland geen gebruik gemaakt kan worden.10

Ten slotte blijkt uit de eerder genoemde DESI 2017 niet alleen een exponentiële groei van de digitale markt, maar ook aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten. De keten is zo sterk als de zwakste schakel, ook als het gaat om digitalisering van de Europese markt. Landen als Italië, Griekenland, Bulgarije en Roemenië lopen ver achter op het Europees gemiddelde.3 Deze digitaliseringskloof zorgt ervoor dat potentie van de Europese digitale markt niet volledig wordt benut. Zo blijkt uit onderzoek dat maar 15% van de Europeanen online aankopen doet in een ander EU-land en dat maar 7% van de kleine Europese bedrijven klanten heeft in een andere lidstaat.7 Daarnaast mist nog steeds 44% van de Europeanen elementaire digitale vaardigheden en zijn zelfs 18% van de Europeanen überhaupt nog nooit in aanraking geweest met het internet.7 Deze cijfers demonstreren duidelijk dat zowel bedrijven als overheden binnen de EU nog lang niet optimaal gebruik maken van de digitale instrumenten die ze tot hun beschikking hebben.

‘Door de huidige digitale revolutie dreigt Europa haar positie als economische koploper kwijt te raken aan andere grote economieën zoals China of de VS.’

DE DIGITALE INTERNE MARKT (DSM)

Om de digitalisering van grootmachten als de VS en China bij te benen en om interne belemmeringen en hindernissen af te breken heeft de Europese Unie in mei 2015 een strategie gepresenteerd ter realisatie van een digitale interne markt. In de inleiding van deze strategie schetst de Commissie gelijk haar toekomstvisie en ideaalbeeld voor een gedigitaliseerde Europese Unie:

“In een digitale eengemaakte markt is het vrije verkeer van goederen, personen en diensten en kapitaal gewaarborgd en kunnen personen en bedrijven op basis van eerlijke concurrentie vlot onlineactiviteiten uitoefenen en daar toegang toe krijgen, waarbij zij kunnen rekenen op een hoog niveau van bescherming van consumenten en persoonsgegevens, ongeacht nationaliteit of woonplaats. Met een digitale eengemaakt markt kan Europa zijn positie als wereldleider in de digitale economie in stand houden en Europese bedrijven wereldwijd groeimogelijkheden bieden.”4

Het is duidelijk waar de Europese Unie naar toe wil, maar hoe kunnen ze dit bereiken? De DSM moet bestaan uit drie pijlers.4 De eerste pijler ziet op het verzekeren van een betere en bredere toegang tot onlinegoederen en -diensten binnen de EU voor zowel consumenten als bedrijven (‘acces’). Kleine en middelgrote bedrijven moeten op dit moment nog rekening houden met 28 verschillende nationale stelsels van overeenkomstenrecht, auteursrecht en consumentenwetgeving. Dit weerhoudt ze ervan om actief in te zetten op grensoverschrijdende e-commerce. De tweede pijler richt zich op het scheppen van gunstige en gelijke voorwaarden voor digitale netwerken en innovatieve diensten (‘environment’). Het fundament van de digitale interne markt moet bestaan uit betrouwbare, veilige, snelle en betaalbare netwerken en diensten. Er zal door de EU in dit kader een balans moeten worden gevonden tussen het beschermen van de grondrechten van haar burgers en het stimuleren van innovatie. De derde en laatste pijler staat in teken van het behalen van een maximaal groeipotentieel voor de digitale economie (‘economy and society’). Met deze pijler zal de EU zich inzetten om haar internationale concurrentiepositie te behouden door alle sectoren binnen de EU zo snel mogelijk te digitaliseren.

TALLINN: DE BALANS OPMAKEN

In mei 2017 heeft de Europese Commissie haar tussentijdse evaluatie van de digitale interne markt gepubliceerd.11 Vier maanden later in Tallinn werd de evaluatie door de regeringsleiders besproken en de balans op gemaakt. Twee vragen stonden hierbij centraal: welke plannen heeft de EU al verwezenlijkt, en welke plannen moeten de komende jaren nog verwezenlijkt worden?

De Europese Commissie heeft in ieder geval niet stil gezeten. Sinds de presentatie van haar strategie in 2015 zijn er 30 wetgevingsinitiatieven ingediend waarvan er al 19 zijn goedgekeurd door het Europese Parlement en de Raad van de Europese Unie.12 Misschien wel de meest bekende maatregel die door de EU is genomen is het afschaffen van roamingkosten binnen Europa. De maatregel ‘roam-like-home’ zorgt ervoor dat het gebruik van mobiel internet en bellen nu in alle lidstaten even duur is als in het land waar de bundel is afgesloten.13 Buitensporig hoge telefoonrekeningen en het zoeken naar wifi op vakantie zijn verleden tijd.14 Dat deze maatregel een positief effect heeft op de digitalisering en het grensoverschrijdende dataverkeer bleek al een jaar later. Het totale gebruik van data door Europese toeristen is binnen een jaar na het afschaffen van roamingkosten vervijfvoudigd, het gebruik van telefonie verdubbeld.13

Een andere langverwachte maatregel die de EU heeft genomen is het instellen van een verbod op geoblocking. Sinds december 2018 is het binnen de EU verboden om onderscheid te maken op grond van het thuisland bij internetaankopen in een andere lidstaat.15 Enige uitzondering: auteursrechtelijke beschermde content zoals films, games en muziek. Desondanks heeft de Commissie bepaald dat streamingsdiensten een uitzondering op deze uitzondering vormen. Het Spotify of Netflix aanbod moet dus vanaf nu voor alle Europese burgers gelijk zijn.

Maar misschien wel belangrijker is de vraag welke maatregelen nog gerealiseerd moeten worden. In de jaarlijkse ‘Staat van de Unie’ toespraak heeft Jean Claude Juncker bijvoorbeeld aangekondigd dat er in 2025 in heel Europa 5G internet beschikbaar moet zijn.16 Daarnaast heeft de EU een initiatief aangekondigd onder de naam ‘WIFI4EU’. Dit initiatief houdt in dat in 2020 gratis wifi beschikbaar moet zijn in alle openbare gebieden zoals parken, bibliotheken en andere publieke gebouwen. Ten slotte heeft de Commissie aangegeven haar cyberbeveiligingsregels aan te scherpen en waar nodig te vernieuwen. Daarnaast moet het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging (ENISA) versterkt worden.17

CONCLUSIE

Feit is dat de Europese digitale interne markt in 2018 nog niet voltooid is. De tussentijdse evaluatie en de digitale top in Estland hebben laten zien dat de Europese Commissie een aantal belangrijke maatregelen heeft doorgevoerd maar daartegenover staat dat er nog veel moet gebeuren om de transformatie tot een digitale markt te verwezenlijken. Deze transformatie is niet alleen van belang om de digitalisering van de Europese samenleving bij te benen, maar ook om de concurrentiepositie van de EU ten opzichte van de digitale grootmachten als de VS en China te behouden dan wel te versterken. De vraag die zich de komende jaren zal stellen is of de Europese Unie op sleeptouw kan worden genomen door digitale voorlopers als e-Estonia en daarmee haar potentie als grootste digitale markt ter wereld kan waarmaken, of dat ze zal achterblijven en in de toekomst afhankelijk zal zijn van Amerikaanse en Chinese technologie. Andrus Ansip, voormalig premier van Estland en Europees commissaris voor Digitale Eengemaakt Markt heeft in ieder geval een duidelijke visie: “Europa digitaliseert steeds verder, maar veel landen moeten hun inspanningen opvoeren. Alle lidstaten moeten meer investeren om ten volle te kunnen profiteren van de digitale eengemaakte markt. Wij willen geen digitaal Europa met twee snelheden. We moeten samenwerken om van de EU een digitale wereldleider te maken.”3

Paul Breithaupt (22) heeft afgelopen collegejaar zijn Bachelor Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Utrecht afgerond en is nu bezig met een tussenjaar voordat hij aan de master Europees Recht gaat beginnen. Gedurende dit tussenjaar is hij bestuurslid bij Pleitgenootschap Eggens, hoofdredacteur bij de Juncto en loopt hij stage. Verder besteedt hij zijn vrije tijd graag aan tennis en muziek. Zijn interesses binnen het recht liggen vooral bij het Europese recht.

Contact opnemen? Dat kan via:

paulbreithaupt@live.nl

Voetnoten

[1]            F. Salverda, F. Eerenberg, ‘Digitale top in Estland: EU-leiders beloven afronding digitale interne markt’ (Europa decentraal), 9 oktober 2017. URL: https://europadecentraal.nl/digitale-top-in-estland-eu-leiders-beloven-afronding-digitale-interne-markt/ (voor het laatst geraadpleegd op 8 januari 2019).

[2]            S. Alonso, ‘De EU mag wel wat harder rennen, vindt e-Estonia’ (NRC), 2 oktober 2017. URL: https://www.nrc.nl/nieuws/2017/10/02/de-eu-mag-wel-wat-harder-rennen-vindt-e-estonia-13293644-a1575670 (voor het laatst geraadpleegd op 8 januari 2019).

[3]            Auteur onbekend, ‘Hoe digitaal is uw land? Europa boekt vooruitgang, maar moet de digitale kloof nog dichten’ (Persbericht Europese Commissie), 3 maart 2017. URL: https://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-347_nl.htm (voor het laatst geraadpleegd op 8 januari 2018).

[4]            COM(2015) 192 final.

[5]            K. Groen, ‘De achterstallige digitalisering van Europa’ (Mijn Zakengids). URL: https://www.mijnzakengids.nl/achterstallige-digitalisering-van-europa/ (voor het laatst geraadpleegd op 10 januari 2019).

[6]            Auteur onbekend, ‘Digital Economy and Society Index – Methodological note’ (European Commission), update: mei 2018. URL: https://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=52297 (voor het laatst geraadpleegd op 12 januari 2019).

[7]            Auteur onbekend, ‘Digitale economie en samenleving’ (Europa.eu). URL: https://europa.eu/european-union/topics/digital-economy-society_nl (voor het laatst geraadpleegd op 10 januari 2019).

[8]            Auteur onbekend, ‘Is Europa klaar voor de digitale toekomst of helemaal niet?’ (VRT NWS Politiek), 29 september 2017. URL: https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2017/09/28/is-europa-klaar-voor-de-digitale-toekomst-of-helemaal-niet-/ (voor het laatste geraadpleegd op 11 januari 2019).

[9]            Y. Tuk, ‘Tencent: van copycat naar wereldmacht’ (EMERCE VENTURE), 28 juli 2018. URL: https://www.emerce.nl/nieuws/tencent-copycat-wereldmacht (voor het laatst geraadpleegd op 11 januari 2019).

[10]          Auteur onbekend, ‘Geoblocking voor online tv in de EU ten einde’ (EMERCE ENERTAINMENT), 30 maart 2018. URL: https://www.emerce.nl/nieuws/geoblocking-online-tv-eu-ten-einde (voor het laatst geraadpleegd op 12 januari 2018).

[11]         COM(2017) 228 final.

[12]          Auteur Onbekend, ‘Creating a Digital Single Market – European Commission actions since 2015’ (European Commission Factsheet), 12 september 2018. URL: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/creating-digital-single-market-european-commission-actions-2015 (voor het laatst geraadpleegd op 13 januari 2019).

[13]          Auteur onbekend, ‘Datagebruik groeit na afschaffing roaming in Europa’ (Nu.nl), 14 december 2018. URL: https://www.nu.nl/internet/5630735/datagebruik-buitenland-groeit-afschaffing-roaming-in-europa.html (voor het laatst geraadpleegd op 13 januari 2018).

[14]          J. van Staalduine, ‘Eindelijk geen roamingkosten meer in de EU, maar let op: dit zijn de valkuilen’ (de Volkskrant), 15 juni 2017. URL: https://www.volkskrant.nl/economie/eindelijk-geen-roamingkosten-meer-in-eu-maar-let-op-dit-zijn-de-valkuilen~bc5343ac/ (voor het laatst geraadpleegd op 13 januari 2019).

[15]          M. Hendrikman, ‘Europees verbod op geoblocking webwinkels is ingegaan’ (Tweakers), 3 december 2018. URL: https://tweakers.net/nieuws/146457/europees-verbod-op-geoblocking-webwinkels-is-ingegaan.html (voor het laatst geraadpleegd op 13 januari 2019).

[16]          S. van Voorst, ‘Europese Commissie wil volledige 5g-dekking in 2025’ (Tweakers), 14 september 2016. URL: https://tweakers.net/nieuws/115697/europese-commissie-wil-volledige-5g-dekking-in-2025.html (voor het laatste geraadpleegd op 13 januari 2019).

[17]          Auteur onbekend, ‘Hervorming van de cyberbeveiliging in Europa’ (Europese Raad – Raad van de Europese Unie). URL: https://www.consilium.europa.eu/nl/policies/cyber-security/# (voor het laatst geraadpleegd op 13 januari 2019).

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up