Booking.com van de advocatuur

Tekst door: Hein Blaauwendraad

LEES VERDER

Afgelopen jaren zijn bedrijven als Uber en booking.com als paddenstoelen uit de grond geschoten. Wat is hiervan de oorzaak geweest? Het antwoord op deze vraag is simpel. Het zijn bedrijven die inspelen op de ontwikkelende markt en de breed gedragen behoefte aan transparantie en efficiëntie. Een dergelijke verandering hebben wij afgelopen jaar ook gezien op de juridische markt. Wil je snel een testament laten opmaken omdat je zoon niet met de partner is thuisgekomen die je voor ogen had? Dat kan heel makkelijk via HEMA-notarissen. Je voert je wensen in met het programma en een algoritme maakt een akte voor je in ruil voor een billijke prijs.1 In dit artikel kijk ik naar deze ontwikkeling in de advocatuur, en geef ik mijn verwachting hieromtrent.

In de advocatuur bestaat naar aanleiding van de digitalisering nu ook de behoefte aan verandering. Zo is er een booking.com voor advocaten geïnitieerd. Wil jij een overeenkomst laten maken, dan kan jij online zelf een  advocaat uitkiezen. Tot eind vorig jaar is dit idee van de verregaande commercialisatie van de advocatuur door de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) afgehouden.2 In dit artikel zal worden duidelijk gemaakt hoe ook de advocatuur in deze tijd van digitalisering heeft moeten toegeven aan het idee van een booking.com van de advocatuur. Het artikel wordt afgesloten met een korte conclusie waarin het daaraan voorafgaande zal worden samengevat.

De democratisering van de juridische dienstverlening
Hoewel het idee van een booking.com voor advocaten in Nederland een relatief nieuw concept is, is een dergelijk idee al jaren geleden in de praktijk gebracht in het zakencentrum van Europa, Londen. Oud-advocaat Daniel van Binsbergen, voorheen advocaat bij De Brauw, heeft samen met programmeur Chris O’Sullivan in Londen dé online marktplaats voor juridische diensten Lexoo opgezet.3 Het vijf jaar geleden opgestarte bedrijf begon met een startkapitaal van $400,000 en heeft zich inmiddels uitgebreid tot een groot en hulpvaardig juridisch platform. Het bedrijf heeft de Innovative Lawyers Award van de Financial Times gewonnen4 en Startups.co.uk heeft het genomineerd tot de top honderd start-ups in het Verenigd Koninkrijk.5

Lexoo biedt verschillende juridische diensten aan, waarbij de cliënt uit drie verschillende door het bedrijf gekozen advocaten, met elk een ander uurloon, mag kiezen. De cliënt wordt vervolgens met de door hem gekozen advocaat in contact gebracht.6 Dit lijkt een zeer duidelijk en transparant systeem. Van Binsbergen zegt met Lexoo dan ook transparantie te brengen op een voorheen ondoorzichtige markt.2 Het tijdschrift Forbes beschrijft Lexoo als “de democratisering van juridische dienstverlening”.7 Het aanbod van de huidige dienstverlening in Nederland wordt door Van Binsbergen gezien als inefficiënt en onduidelijk. Je wordt deels overgelaten aan het heil van het kantoor van wie jij de service verlangt. Bovendien wordt een groot deel van het inkomen van de advocaten besteed aan de winst van de partners en het marmeren kantoorpand, aldus Van Binsbergen.2

Strop en het provisieverbod
In Nederland was het tot voor kort niet mogelijk om een platform als Lexoo op te zetten. Na jarenlange strijd is de NOvA onder druk van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) toch gezwicht.8 Wat was er precies aan de hand? In de door de NOvA opgestelde gedragsregels voor advocaten stond het provisieverbod. Dit verbod hield in dat advocaten niet mochten betalen voor het aanbrengen van klanten. Het zou namelijk de onafhankelijkheid van de advocaat schaden. Het gebruik van bemiddelingsplatformen als Lexoo was verboden. Hier is veel tegenstand tegen geweest, met name door Jan Hein Strop, oprichter van bemiddelingsplatform Legal Dutch.9 Er kwam een roep om verantwoording van de Orde ten aanzien van het verbod. Het verbod werd namelijk gezien als beperking van innovatie en transparantere van de juridische markt.10

Hoewel dekenvoorzitter van de Orde, Emilie van Empel, in het Advocatenblad vermeed de ratio van het provisieverbod uit te leggen,11 heeft algemeen deken Bart van Tongeren toegelicht aan het NRC: “Zodra een advocaat betaalt voor het doorverwijzen van een cliënt of aannemen van een opdracht heeft hij een financieel belang: die investering terugverdienen. En dat raakt de onafhankelijkheid.”2 De angst zou zijn dat indien een cliënt enkel contact heeft met de bemiddelaar, hij niet weet of zijn belangen te goeder trouw worden behartigd of dat de cliënt wordt doorgestuurd naar de advocaat die simpelweg de meeste provisie betaald. Strop meent met zijn platform juist meer transparantie te bieden. Particulieren en bedrijven die zijn website zouden bezoeken, zouden alle vrijheid hebben om op een van de offertes in te gaan. Hij ziet niet hoe dit de onafhankelijkheid schaadt.9

Om de strekking van het provisieverbod te begrijpen is het van belang te kijken naar de oorsprong van het verbod en de bedoeling die de wetgever hiermee had. Het provisieverbod vindt zijn oorsprong in artikel 5.4 van de Europese Gedragsregels (CCBE). Hierin staat dat het provisieverbod geldt voor provisie die het belang van de cliënt schaadt. Een regel met eenzelfde strekking is artikel 3.6.1. CCBE. Het is voor een advocaat mogelijk om zijn honorarium te delen met iemand, die geen advocaat is, mits dit in lijn is met de beroeps- en gedragsregels van de advocaat. Uit deze regelgeving kunnen we opmaken dat het in principe mogelijk zou moeten zijn commissieloon te betalen, mits dit in het belang is van de cliënt en de beroeps-en gedragsregels niet worden geschonden. Dit strookte echter niet met wat er in de gedragsregels van de Orde stond. Het provisieverbod verbiedt namelijk elke vorm van commissieloon, terwijl de Europese wetgeving duidelijk zegt provisie slechts te sanctioneren als de belangen van de cliënt worden geschaad.

‘De ondernemer logt in op een juridisch inkoopplatform, omschrijft wat hij nodig heeft en drukt vijf tellen later op send.’

Aanpassing gedragsregels na druk ACM
Volgens Strop is een oorzaak van de starheid van de Orde om de gedragsregels te behouden, te vinden in het feit dat zij proberen de bestaande markt af te schermen en de tarieven van de advocaten hoog te houden. Bemiddelingsbureaus zouden volgens hem echter beter op de markt inspelen en particulieren en bedrijven een duidelijker beeld geven van de mogelijkheden voor het inschakelen van juridische dienstverlening. Hij omschrijft het aanbieden van deze dienstverlening in zijn blog: “De ondernemer logt in op een juridisch inkoopplatform, omschrijft wat hij nodig heeft en drukt vijf tellen later op send”.10 Daarna ontvangt de ondernemer binnen 24 uur vijf korte voorstellen van advocaten met aantoonbare relevante ervaring en affiniteit met zijn branche. Nadat de cliënt een advocaat heeft gekozen, is het mogelijk met de advocaat een video-call af te spreken. De advocaat zal vervolgens een draft maken die zijn cliënt op digitale wijze van commentaar kan voorzien. Hoewel deze vorm van dienstverlening voor velen als muziek in de oren klinkt, was het tot voor kort vanwege het provisieverbod niet mogelijk om een dergelijk bemiddelingsbureau in te schakelen. Toen tegen enkele Legal Dutch advocaten werd gedreigd met tuchtmaatregelen, heeft Strop een klacht ingediend bij toezichthouder ACM.12

De ACM heeft bekeken op welke manier het provisieverbod was verankerd in de gedragsregels voor de advocatuur en in hoeverre dit verenigbaar was met de mededingingswet. Rob Hageman, woordvoerder bij de ACM op het vlak van mededinging, onderstreepte het belang van de consument: “De vraag is in hoeverre de voordelen van het provisieverbod opwegen tegen de voordelen die online platforms en vergelijkingssites voor advocaten en consumenten kunnen bieden. Daarbij kun je je afvragen of zo’n verbod in dit digitale tijdperk nog van deze tijd is.”13

Begin vorige maand heeft het ACM de Orde opdracht gegeven de gedragsregels voor zijn leden aan te passen. Advocaten mogen sindsdien online klanten werven via bemiddelingswebsites. Artikel 2 van de gedragsregels is herschreven.14 In beginsel is het een advocaat niet toegestaan een beloning toe te kennen of te ontvangen voor het verkrijgen of aanbrengen van opdrachten, tenzij de advocaat kan aantonen niet in strijd te handelen met de kernwaarden en het belang van de rechtzoekende partij. Hiermee heeft de Orde zijn gedragsregels aangepast naar Europese wetgeving.

Een vergelijking met het notariaat
Deze ontwikkeling is in lijn met een uitspraak van het gerechtshof Amsterdam over het provisieverbod van notarissen.1 Dienstverlener HEMA-notarissen bood consumenten aan om op de website van HEMA zelf een conceptakte voor een samenlevingscontract of testament op te maken. Het passeren van de akte zou vervolgens wel op een notariskantoor plaatsvinden. Het gerechtshof oordeelde dat deze vorm van dienstverlening was toegestaan. Er was volgens het hof geen sprake van provisie omdat de HEMA tegelijkertijd ook verschillende andere diensten, zoals marketing, aan de klanten aanbood en de klant uiteindelijk zelf de notaris koos. Het principe van een booking.com van de advocatuur behelst hetzelfde idee. Een bemiddelingsbureau als Legal Dutch levert ook diensten als marketing en ook bij dit platform kan de klant zelf zijn advocaat kiezen.2

Conclusie
Hoewel een booking.com voor advocaten in het buitenland al jaren bestaat, is het sinds december mogelijk om ook in Nederland een online platform voor juridische dienstverlening te gebruiken. Onder druk van het ACM heeft de NOvA het de gedragsregels van de advocatuur aangepast. Advocaten mogen provisie betalen, mits zij altijd blijven handelen in het belang van de cliënt. Deze ontwikkeling strookt met de Europese wetgeving over de gedragsregels voor de advocatuur. Het aanbieden van juridische dienstverlening via online platforms is een teken dat deze markt met de tijdgeest meegaat. Zij zorgt voor een transparantere en efficiëntere markt. Een booking.com van de advocatuur is afgelopen jaar dus werkelijkheid geworden en zal komende jaren naar verwachting zowel nationaal als internationaal terrein winnen en innovatie in de juridische dienstverlening stimuleren.

Hein Blaauwendraad (22) is derdejaars bachelorstudent notarieel recht aan de Universiteit Utrecht. Dit jaar is hij bestuurslid bij notariële studievereniging Vevanos en heeft hij stage gelopen in Amsterdam. Zijn interesses liggen voornamelijk bij het goederenrecht en het ondernemingsrecht. Naast zijn studie is hij lid van U.S.R. Triton en de tennisvereniging. 

Reageren? Mail naar: heinblaauwendraad@hotmail.com

Voetnoten

1. Hof Amsterdam 16 juni 2015, ECLI:NL:GHAMS:2015:2270.
2. C. Driessen, ‘Booking.com voor advocaten tegengewerkt’, NRC 22 maart 2018.
3. D. van Binsbergen, ‘The Lexoo Story’, https://www.lexoo.co.uk/about-us.
4. H. Arnold, ‘FT European Innovative Lawyer Award 2017 – winners announced’, Financial Times 5 oktober 2017.
5. J. Watts, ‘Lexoo’, https://startups.co.uk/startups-100/2017/43-lexoo/.
6. D. van Binsbergen, ‘How Lexoo works’, https://www.lexoo.co.uk/how-it-works.
7. E. Ingham, ‘How do you disrupt the legal industry? Offer value the big firms can’t match’, Forbes 2 september 2014.
8. C. Driessen, ‘Orde van Advocaten past gedragsregels aan na druk ACM’, NRC 13 december 2018.
9. J. Zwetsloot, ‘Advocaten die op internet adverteren riskeren ‘tuchtrechtelijke maatregelen’, de Volkskrant 18 januari 2016.
10. J. Strop, ‘Waarom de Booking.com van de Advocatuur er hoe dan ook Gaat Komen’, 16 februari 2018. https://marketing.legaldutch.nl/waarom-booking-com-van-advocatuur-er-gaat-komen/.
11. J. Strop, ‘Orde van Advocaten misbruikt provisieverbod om innovatie te remmen’, Mr. 1 maart 2016.
12. F. Mebius, ‘AMC neemt provisieverbod onder de loep na klacht’, Advocatenblad 14 maart 2018.
13. J. Rietbroek, ‘ACM houdt provisieverbod voor advocaten tegen het licht’, Advocatie 14 maart 2018.
14. C. Driessen, ‘Orde van Advocaten zwicht voor druk waakhond ACM’, NRC 14 december 2018.

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up