JSVU Katern

 

 

 

Redactiecommissie

Het kind en de isoleercel

problemen binnen de gesloten  jeugdzorg in beeld

Willem Rebel

Beste lezer,

Nu de gure wintermaanden in volle gang zijn, wij ons thuis opsluiten en smachtend terugdenken aan die ene paradijselijke zonvakantie die helaas verleden tijd is, begint wellicht bij velen van u de verveling een steeds grotere rol te spelen. Heeft u Netflix al uitgespeeld? Bleek het boek dat, na een halfjaar onder uw bed te liggen, een tweede kans kreeg toch niet de moeite waard? Zou u zich het allerliefst onttrekken aan die ijzige winter en als een rups opgaan in een coconnetje dat heel strategisch naast de verwarming hangt?

In dit laatste geval woont u vast niet in Nederland, want de winter valt hier best mee. In alle gevallen willen wij u echter niet langer in de kou laten staan. Met veel trots heten wij u welkom in het allereerste JSVU katern van dit nieuwe jaar.

Met Recht & Politiek als thema van de eerste Juncto van het nieuwe jaar, is ons gevraagd een kritische blik te werpen op het regeringsbeleid anno 2018. Voor de gemiddelde Nederlander ten tijde van het kabinet-Rutte 3 zou dat gesneden koek moeten zijn; er zijn immers bakladingen aan puntjes waar de kiezer van vandaag zich over kan beklagen (blader verder om hier meer over te lezen in ons interview met de voorzitter van de integriteitscommissie van de VVD ). Ikzelf probeer in deze eerste echte bijdrage aan de Juncto een klaagzang over het kersverse regeerakkoord te vermijden, daarom zal ik mij richten op een langlopend probleem dat zich tot voor kort onder de radar heeft afgespeeld.

Eind oktober vorig jaar begon er voorzichtig een balletje te rollen dankzij een artikel1 door onderzoeksjournaliste Ilona Dahl van nieuwssite de Correspondent. Het onderwerp was het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen in de gesloten jeugdzorg. Hierin werd bijzondere aandacht besteed aan de zogenaamde separatiemaatregel, dat afzondering in een isoleercel betekent. Het artikel had een dusdanige impact dat het leidde tot kamervragen aan de minister de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. U hoeft geen pedagoog te zijn om te begrijpen dat dit een zeer ingrijpende maatregel is en mogelijk schadelijk is voor een kind (en zeker voor een kind in de gesloten jeugdzorg). Het onwenselijke aan deze maatregel is niet eens zozeer de aard en gevolgen ervan, maar vooral de wijze waarop dit gebeurt Ik wil in dit artikel dat balletje een zetje geven door in te gaan op de separatiemaatregel, de nieuwe jeugdwet en de hervormingen in de gesloten jeugdzorg, die het in mijn ogen tot een pijnlijke problematiek maken.

Om dit verhaal van de nodige context te voorzien, blikken wij terug naar 2008. In dat jaar werd de gesloten jeugdzorg in het leven geroepen als gevolg van een wijziging van de wet op de jeugdzorg. Het was een noodzakelijke aanvulling op het toenmalige zorgstelsel, waar hulpbehoevende kinderen opgevangen en geholpen werden in justitiële jeugdinrichtingen. In 2015 werd dit systeem nogmaals hervormd: de verantwoordelijkheid over de jeugdigen moest volledig bij gemeentes komen liggen. Het doel van de aanpassing was om preventieve hulp op lokaal niveau te realiseren, zodat het aantal opnames in gespecialiseerde zorginstellingen zou afnemen en de kosten konden dalen.2 Het tegendeel bleek waar; naast het feit dat het aantal opnames sinds 2015 enkel is gestegen3, is de stand van zaken binnen de jeugdzorg ernstig achteruitgegaan

In slechts twee jaar lijkt al een situatie te zijn bereikt waarin gemeentes en instellingen amper nog functioneren.4, 5 Jaarbudgetten schieten hopeloos te kort en gemeentebesturen blijken niet gekwalificeerd voor het nieuwe veel te complex takenpakket. Daarnaast kampt de (gesloten) jeugdzorg met een ernstig personeelstekort, waardoor jeugdzorg medewerkers massaal klagen over de te hoge werkdruk. Ook werken door het financieringstekort de meeste jeugd zorgverleners onder een tijdelijk of parttime contract. Hierdoor wordt de zorg minder vertrouwd, onpersoonlijk en staat het lijnrecht tegenover het oorspronkelijke doel van de hervorming. Al deze ontwikkelingen kunnen niet anders dan een nadelig effect hebben op de kwaliteit van de zorg.

Dat de isoleercel een functie heeft binnen de gesloten jeugdzorg zal voor velen een schokkende openbaring zijn. Hoofdstuk 6.3 van de Jeugdwet6 geeft de jeugdhulpaanbieder verschillende vrijheidsbenemende bevoegdheden, uiteenlopend van enkel vastpakken tot plaatsing in een isoleercel. Hiervoor is een vooraf verleende rechterlijke en deskundige machtiging vereist.7

De separatiemaatregel moet gezien worden als een ultimum remedium om onhandelbare kinderen in een prikkelvrije omgeving tot rust te brengen. In de praktijk blijkt er echter vaker gegrepen te worden naar dit middel ter overbrugging van acute (nood)situaties.8 In deze gevallen kan de proportionaliteit en subsidiariteit van de inzet van deze maatregel ter discussie gesteld worden.9 Al met al wordt de separatiemaatregel een onzekere duizend maal per jaar toegepast. Dit is een cijfer dat onmogelijk vastgesteld kan worden, omdat de Jeugdwet hiervan geen registratie of vermelding aan inspectie eist. Sterker nog; de Jeugdwet geeft amper een wettelijke kader voor de inzet van deze en andere ingrijpende maatregelen.

De vraagtekens rondom dit onderdeel van de Jeugdwet worden des te groter zodra wij deze naast vergelijkbare wetgeving leggen, zoals de wet bopz10* die van toepassing is op onder andere de jeugdpsychiatrie. In deze verzorgingstak, die veel lijkt op de gesloten jeugdzorg, is dezelfde separatiemaatregel (en alle andere dwangmaatregelen) met veel meer rechtswaarborgen omkleed. Zo moeten volgens de wet bopz11 alle separaties beoordeeld worden door deskundige (jeugd)psychiaters en worden deze gevallen altijd geregistreerd en gemeld aan de inspectiedienst. Daarnaast wordt de noodzaak van de maatregel regelmatig getoetst door de behandelaars. Tot slot biedt de wet een uitgebreide klachtenregeling om misbruik van dwangmiddelen te voorkomen. Ook in de Beginselenwet justitionele jeugdinrichtingen12, die toeziet op kinderen die op strafrechtelijke titel vastgehouden worden, zien we deze uitgebreide rechtswaarborgen zowat letterlijk terug.

Vanwaar deze verschillende wettelijke regimes? Hoe kan het zijn dat onschuldige kinderen met ontwikkelings- of opvoedproblemen niet dezelfde rechtsbescherming genieten als bijvoorbeeld hun delinquente leeftijdsgenoten. In zijn advies13 stelt de Raad van State deze discrepantie ook aan de orde en adviseert de wetgever deze regelgeving te harmoniseren. Dit was al in 2013, iets minder dan 5 jaar later lijkt er nog niks te zijn veranderd. Waarom is dit advies niet opgevolgd en zijn deze rechtswaarborgen niet vanaf moment één opgenomen in de Jeugdwet en om welke reden verzaakt de wetgever nu al jaren dit op te heffen?

Voeg hier de toenemende financiële, organisatorische en personele problemen binnen de gesloten Jeugdzorg aan toe en er ontvouwt zich een treurige en grotendeels voorkombare realiteit. Het is onbegrijpelijk hoe deze uiterst kwetsbare groep binnen de samenleving door wetgevings- en beleidsgebreken op deze manier onvoldoende wordt beschermd.

Hoog tijd voor verandering als je het mij vraagt! Nu de economie weer aantrekt zal er meer geld vrijgemaakt moeten worden voor de jeugdzorg, daarnaast zal extra centraal toezicht en deskundig advies de gemeentes nodige ondersteuning bieden. Door de jeugdwet te wijzigen moeten er meer rechtsbeschermende middelen komen, zodat de jeugdwet eindelijk op peil komt met andere jeugdwetgeving. Gelukkig is hier geen geld of meerjarenplan voor nodig, met enkel initiatief en voldoende draagvlak zou deze wijziging gerealiseerd kunnen worden. Dat lijkt me toch niet al te veel gevraagd…

[1] https://decorrespondent.nl/7551/zo-belanden-honderden-kinderen-per-jaar-in-de-isoleercel/2943662403726-ef982b3f, Ilona Dahl 31 oktober 2017
[2] https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/jeugdhulp/jeugdhulp-bij-gemeenten
[3] Jeugdzorg instroomgegevens 2016, Utrecht: NJI 2016 zie <NJI.nl>
[4] <https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/raadsleden-missen-greep-op-jeugdzorg.9571112.lynkx>,
[5]5  <https://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/nieuws/gemeentelijke-geldpot-     jeugdzorgleeg.9571330.lynkx>, <https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/chaos-jeugdzorg-loopt-uit-de-hand.9572558.lynkx>
[6]6 Art. 6.3.1 Jw
[7] Art 6.1.2 Jw
[8] Beantwoording kamervragen, zo belanden jaarlijks honderden kinderen in de isoleercel, 23 november 2017
[9] https://decorrespondent.nl/7551/zo-belanden-honderden-kinderen-per-jaar-in-de-isoleercel/2943662403726-ef982b3f, Ilona Dah 31 oktober 2017
[10] Wet bijzondere opnames psychiatrische ziekenhuizen*
[11] Art 39 Wobz, art 40 Wobz
[12] Bjji hoofdstuk 2
[13] Kamerstukken II 2012/2013, 33 684, nr. 4

Video
Share

Your name

Your e-mail

Name receiver

E-mail address receiver

Your message

Send

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Send

Sign up

Sign up